کولیت اولسراتیو (UC) نوعی بیماری التهابی روده (IBD) است که باعث التهاب مزمن در پوشش داخلی روده بزرگ (کولون و رکتوم) میشود. این التهاب میتواند منجر به علائمی مانند درد شکم، اسهال و مدفوع خونی شود. علت دقیق کولیت اولسراتیو هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد که عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز این بیماری نقش دارند.
با اینکه راهی برای پیشگیری قطعی از کولیت اولسراتیو وجود ندارد، اما اقدامات سبک زندگی و پزشکی میتوانند به کاهش خطر ابتلا کمک کنند؛ به ویژه برای افرادی که دارای عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی کولیت اولسراتیو یا رژیم غذایی پر از غذاهای فرآوریشده هستند.
زمان خواندن: ۶ دقیقه
کولیت اولسراتیو چیست؟
Ulcerative Colitis یک بیماری التهابی مزمن روده بزرگ است که باعث التهاب و ایجاد زخم در پوشش داخلی کولون و رکتوم میشود. این بیماری نوعی از بیماری التهابی روده (IBD) است و میتواند منجر به علائمی مانند درد شکم، اسهال مکرر و وجود خون در مدفوع شود. علت دقیق کولیت اولسراتیو هنوز مشخص نیست اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و پاسخهای غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن در بروز آن نقش دارند.
افراد در هر سنی میتوانند به Ulcerative Colitis مبتلا شوند اما سن شروع علائم بین ۱۵ تا ۳۰ سال است. عواملی مانند سابقه خانوادگی، رژیم غذایی پر از غذاهای فرآوریشده، و برخی تغییرات ژنتیکی میتوانند خطر ابتلا به کولیت اولسراتیو را افزایش دهند. تشخیص زودهنگام و پایش منظم روده میتواند به کنترل بیماری و کاهش عوارض ناشی از التهاب کمک کند و سلامت روده را در طولانیمدت حفظ نماید.
چه کسانی در معرض خطر بیماری کولیت اولسراتیو هستند؟
بیماری UC میتواند افراد در هر سنی را درگیر کند اما علائم بین سنین ۱۵ تا ۳۰ سال بروز میکنند. همچنین ممکن است علائم برای اولین بار در سنین ۵۰ تا ۷۰ سال نیز ظاهر شوند.
برخی از عوامل خطر که احتمال ابتلا به کولیت اولسراتیو را افزایش میدهند عبارتند از:
- سابقه خانوادگی: داشتن یک خویشاوند نزدیک مبتلا به IBD، مانند بیماری کرون، ریسک ابتلا به UC را افزایش میدهد.
- نژاد و قومیت: این بیماری در تمام نژادها مشاهده میشود اما در افراد سفیدپوست شایعتر است و به ویژه افرادی با اصالت یهودی اشکنازی ۲ تا ۴ برابر بیشتر در معرض خطر هستند.
- رژیم غذایی: افرادی که رژیم غذایی آنها شامل غذاهای فرآوری شده، گوشت قرمز، کربوهیدراتهای تصفیه شده و شکر است، ریسک بیشتری برای ابتلا به UC دارند.
- جنسیت: برخی تحقیقات نشان میدهد مردان کمی بیشتر در معرض UC هستند اما اغلب مطالعات تاکید میکنند که بیماری هر دو جنس را به طور برابر تحت تاثیر قرار میدهد.
- سابقه مصرف سیگار: افرادی که در گذشته سیگار میکشیدند، نرخ بالاتری از ابتلا به UC را دارند. توجه داشته باشید که ترک سیگار باعث افزایش ریسک نمیشود و مزایای ترک بسیار بیشتر از خطرات آن است.
نقش ژنتیک در کولیت اولسراتیو
UC تمایل به ارثی بودن دارد. خطر ابتلا تا ۳۰ درصد برای افرادی که یک خویشاوند نزدیک مبتلا به کولیت اولسراتیو دارند، افزایش مییابد. چندین تغییر ژنتیکی مرتبط با افزایش ریسک وجود دارند.
برخی از این تغییرات ژنی میتوانند عملکرد پوشش روده را تغییر دهند که نقش حفاظتی در برابر باکتریها و سموم دارد. برای مثال، تغییرات در ژن HLA-DRB1 ممکن است باعث تضعیف پوشش روده شوند و اجازه دهند باکتریها و مواد مضر بیشتری با بافت روده تماس پیدا کنند که این امر میتواند پاسخ ایمنی را تحریک کند و منجر به التهاب مزمن و مشکلات گوارشی مانند UC شود.
تست ژنتیک
اگر سابقه خانوادگی کولیت اولسراتیو دارید، مشورت با پزشک در مورد انجام تست ژنتیک میتواند مفید باشد. تست ژنتیک نمیتواند قطعی بگوید که آیا شما مبتلا خواهید شد یا خیر؛ اما اطلاعات ارزشمندی برای برنامهریزی پیشگیری و پایش بیماری فراهم میکند.
چگونه میتوان ریسک ابتلا به کولیت اولسراتیو را کاهش داد؟
هیچ روش قطعی برای پیشگیری از UC وجود ندارد اما رعایت برخی عادات سبک زندگی میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد که عبارتند از:
۱- رژیم غذایی
- پیروی از رژیم غذایی مدیترانهای با میوه، سبزیجات، غلات کامل و چربیهای سالم
- رعایت رژیم ضد التهابی و مصرف غذاها و ادویههای ضد التهابی مانند زنجبیل و زردچوبه
- کاهش یا اجتناب از مصرف الکل
- محدود کردن غذاهای فرآوریشده و سرخشده
۲- ورزش منظم
- کاهش التهاب سیستمیک
- تقویت پوشش روده
- افزایش تنوع میکروبیوم روده
۳- مدیریت استرس
- تمرین تنفس عمیق، مدیتیشن و یوگا
- خواب کافی (۷ تا ۹ ساعت)
- انجام سرگرمیها و وقتگذرانی با خانواده و دوستان
۴- تست تشخیص کولیت اولسراتیو
- تست خون مخفی مدفوع: برای شناسایی خون مخفی در روده
- کولونوسکوپی یا سیگموئیدوسکوپی: برای بررسی التهاب و زخمهای روده و نمونهبرداری
مشورت با پزشک برای پیشگیری از کولیت اولسراتیو
اگر نگران خطر ابتلا به UC هستید، به ویژه در صورت داشتن سابقه خانوادگی یا تجربه مشکلات گوارشی، مشورت با پزشک اهمیت بالایی دارد. به هیچ عنوان در این زمینه، خود درمانی نکنید. پزشک میتواند با بررسی سوابق خانوادگی و عوامل خطر، یک برنامه پیشگیری شخصیسازی شده ارائه دهد و به شما کمک کند تا اقدامات موثری برای حفظ سلامت روده انجام دهید.
پزشک ممکن است انجام تستهای غربالگری مانند کولونوسکوپی یا تست خون مخفی در مدفوع را توصیه کند تا هرگونه التهاب یا تغییرات زودهنگام روده شناسایی شود. همچنین ارائه توصیههای سبک زندگی شامل رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و مدیریت استرس میتواند خطر ابتلا به کولیت اولسراتیو را کاهش دهد و سلامت طولانیمدت دستگاه گوارش را تضمین کند.
نتیجهگیری
در حالی که راه قطعی برای پیشگیری از کولیت اولسراتیو وجود ندارد، رعایت سبک زندگی سالم شامل رژیم غذایی مغذی، ورزش منظم، مدیریت استرس و پایش سلامت روده میتواند سلامت گوارش را حفظ کرده و ریسک ابتلا به UC را کاهش دهد. برای افراد دارای سابقه خانوادگی UC، مشاوره با پزشک و تستهای مناسب میتواند به تشخیص زودهنگام و کنترل بیماری کمک کند.
سوالات متداول
آیا کولیت اولسراتیو ارثی است؟
بله، سابقه خانوادگی ریسک ابتلا را تا ۳۰ درصد افزایش میدهد.
آیا رژیم غذایی میتواند جلوی UC را بگیرد؟
هیچ رژیم قطعی وجود ندارد، اما رژیم مدیترانهای و ضدالتهابی ممکن است ریسک را کاهش دهد.
آیا ورزش به پیشگیری از UC کمک میکند؟
بله، ورزش منظم میتواند التهاب را کاهش داده و پوشش روده و میکروبیوم را تقویت کند.
تست ژنتیک برای کولیت اولسراتیو ضروری است؟
خیر، اما میتواند اطلاعات مفیدی برای افراد دارای سابقه خانوادگی فراهم کند.
چگونه میتوان سلامت روده خود را پایش کرد؟
تست خون مخفی مدفوع و کولونوسکوپی، روشهای متداول برای بررسی سلامت روده هستند.
منبع: health
