ایست قلبی ناگهانی (SCA) به ازدسترفتن ناگهانی تمام فعالیتهای قلب بهدلیل یک ریتم غیرطبیعی قلب گفته میشود. تنفس متوقف میشود. فرد بیهوش میگردد. بدون درمان فوری، ایست قلبی ناگهانی میتواند منجر به مرگ شود.
درمان اضطراری برای ایست قلبی ناگهانی شامل احیای قلبی ریوی (CPR) و وارد کردن شوک به قلب با استفاده از دستگاهی به نام دفیبریلاتور خارجی خودکار (AED) است. در صورت انجام سریع و صحیح اقدامات پزشکی، بقا برای فرد بیمار ممکن میشود.
ایست قلبی ناگهانی با حمله قلبی یکسان نیست. حمله قلبی زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از قلب مسدود شود. ایست قلبی ناگهانی به دلیل انسداد نیست. با این حال، حمله قلبی میتواند باعث تغییر در فعالیت الکتریکی قلب شود که منجر به ایست قلبی ناگهانی گردد.
زمان خواندن: 9 دقیقه
علائم ایست قلبی
علائم ایست قلبی ناگهانی فوری و شدید هستند و شامل موارد زیر میشوند:
- سقوط ناگهانی
- نداشتن نبض
- نداشتن تنفس
- از دست دادن هوشیاری
گاهی علائم دیگری پیش از وقوع ایست قلبی ناگهانی دیده میشوند که ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- احساس ناراحتی در قفسه سینه
- تنگی نفس
- ضعف
- ضربان سریع، لرزان یا کوبنده قلب که تپش قلب نام دارد
نکته: اغلب ایست قلبی ناگهانی بدون هیچ هشدار قبلی رخ میدهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
وقتی قلب از تپش میایستد، کمبود خون غنی از اکسیژن میتواند بهسرعت باعث مرگ یا آسیب دائمی مغز شود.
برای علائم زیر فورا با اورژانس یا شماره 115 تماس بگیرید:
- درد یا ناراحتی در قفسه سینه
- احساس ضربان کوبنده
- ضربانهای سریع یا نامنظم
- خسخس بیدلیل
- تنگی نفس
- غش کردن یا نزدیک به غش شدن
- سبکی سر یا سرگیجه
اگر فردی را دیدید که بیهوش است و نفس نمیکشد، با اورژانس (115) تماس بگیرید. سپس احیای قلبی ریوی (CPR) را آغاز کنید. انجمن قلب آمریکا توصیه میکند CPR با فشارهای محکم و سریع روی قفسه سینه انجام شود. اگر دستگاه دفیبریلاتور خودکار (AED) در دسترس است، از آن استفاده کنید.
نحوه انجام CPR
اگر فرد نفس نمیکشد، CPR انجام دهید. با حرکات سریع و محکم روی قفسه سینه فشار دهید؛ حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار در دقیقه. این فشارها را «فشردگی» مینامند. اگر در CPR آموزش دیدهاید، راه هوایی فرد را بررسی کرده و پس از هر ۳۰ فشار، دو تنفس نجاتبخش بدهید.
اگر آموزش ندیدهاید، فقط فشارهای قفسه سینه را ادامه دهید. اجازه دهید قفسه سینه بین هر فشار کاملا بالا بیاید. این کار را تا زمانی انجام دهید که AED در دسترس قرار گیرد یا نیروهای امدادی برسند.
دستگاههای دفیبریلاتور خودکار قابل حمل (AED) در بسیاری از اماکن عمومی مانند فرودگاهها و مراکز خرید موجود هستند. همچنین میتوان یکی را برای استفاده خانگی خریداری کرد. AED ها دارای دستورالعمل صوتی برای استفاده هستند و فقط زمانی اجازه شوک میدهند که لازم باشد.
علت ایست قلبی
تغییری در فعالیت الکتریکی قلب باعث ایست قلبی ناگهانی میشود. این تغییر باعث میشود قلب از پمپاژ خون باز ایستد. در نتیجه هیچ جریانی از خون به بدن نمیرسد. برای درک ایست قلبی ناگهانی، ممکن است دانستن سیستم سیگنالدهی قلب کمککننده باشد. سیگنالهای الکتریکی در قلب، نرخ و ریتم ضربان قلب را کنترل میکنند.
سیگنالهای نادرست یا اضافی میتوانند باعث شوند قلب بیش از حد سریع، بسیار آهسته یا نامنظم بتپد. تغییرات در ریتم قلب «آریتمی» نام دارند. برخی آریتمیها کوتاه و بیضرر هستند، اما برخی دیگر میتوانند به ایست قلبی ناگهانی منجر شوند.
بیماریهای قلبی که میتوانند منجر به ایست قلبی ناگهانی شوند
شایعترین علت ایست قلبی ناگهانی، ریتم نامنظم قلبی بهنام فیبریلاسیون بطنی است. در این وضعیت، سیگنالهای سریع و نامنظم باعث میشوند حفرههای پایینی قلب بهجای پمپاژ خون، فقط بلرزند. برخی بیماریهای قلبی احتمال بروز این ریتم خطرناک را افزایش میدهند.
با این حال، ایست قلبی ناگهانی ممکن است در افرادی که هیچ بیماری قلبی شناختهشدهای ندارند نیز رخ دهد.
بیماریهای قلبی که میتوانند باعث ایست قلبی ناگهانی شوند عبارتند از:
- بیماری عروق کرونر: در این حالت، رگهای قلب با کلسترول و سایر رسوبات مسدود میشوند و جریان خون به قلب کاهش مییابد.
- حمله قلبی: وقوع حمله قلبی، اغلب بهدلیل بیماری شدید عروق کرونر، میتواند باعث فیبریلاسیون بطنی و در نتیجه ایست قلبی ناگهانی شود. همچنین، حمله قلبی ممکن است بافت زخم در قلب باقی بگذارد که میتواند در ریتم ضربان اختلال ایجاد کند.
- بزرگی قلب (کاردیومیوپاتی): این وضعیت زمانی رخ میدهد که دیوارههای عضله قلب کشیده یا ضخیم شوند.
- بیماری دریچه قلب: نشت یا تنگی دریچههای قلب میتواند باعث کشش یا ضخیم شدن عضله قلب شود. وقتی حفرههای قلب بهدلیل فشار ناشی از دریچههای معیوب ضعیف یا بزرگ شوند، احتمال ریتم غیرطبیعی افزایش مییابد.
- بیماری مادرزادی قلب: ایست قلبی ناگهانی در کودکان یا نوجوانان اغلب بهدلیل نارسایی مادرزادی قلب است. بزرگسالانی که تحت عمل ترمیمی قرار گرفتهاند نیز در معرض خطر هستند.
سندرم QT طولانی و سایر اختلالات سیگنالدهی: شرایطی مانند سندرم QT طولانی و سندرم بروگادا باعث ضربان نامنظم میشوند. اگر ریتم به سرعت بازیابی نشود، مرگ ناگهانی ممکن است رخ دهد. جوانان دارای سندرم QT طولانی بهویژه در معرض خطر هستند.
علائم خطر ایست قلبی
مواردی که خطر بیماری قلبی را افزایش میدهند، میتوانند خطر ایست قلبی ناگهانی را نیز بالا ببرند. این موارد شامل هستند:
- سابقه خانوادگی بیماری عروق کرونر
- سیگار کشیدن
- فشار خون بالا
- کلسترول بالا
- چاقی
- دیابت
- سبک زندگی کمتحرک
سایر عواملی که ممکن است خطر را افزایش دهند عبارتند از:
- سابقه قبلی ایست قلبی ناگهانی یا وجود آن در خانواده
- حمله قلبی قبلی
- سابقه شخصی یا خانوادگی سایر بیماریهای قلبی مانند نارسایی قلب یا آریتمی
- افزایش سن
- مرد بودن
- استفاده از مواد مخدر مانند کوکائین یا آمفتامین
- سطح پایین پتاسیم یا منیزیم
- اختلال خواب بهنام آپنه انسدادی خواب
- بیماری مزمن کلیوی
عوارض ایست قلبی
وقتی ایست قلبی ناگهانی رخ میدهد، خون کمتری به مغز میرسد. اگر ریتم قلب سریعا بازیابی نشود، عوارض ممکن است شامل آسیب مغزی و مرگ باشد.
پیشگیری از ایست قلبی
حفظ سلامت قلب میتواند به پیشگیری از ایست قلبی ناگهانی کمک کند. برای این منظور اقدامات زیر را انجام دهید:
- تغذیه سالم داشته باشید
- فعال بمانید و بهطور منظم ورزش کنید
- از سیگار و دخانیات استفاده نکنید
- چکاپهای منظم انجام دهید
- از نظر بیماری قلبی غربالگری شوید
- فشار خون و کلسترول را کنترل کنید
آزمایشهای ژنتیکی میتوانند نشان دهند آیا شما دارای سندرم QT طولانی هستید یا خیر، که یکی از علل شایع مرگ ناگهانی قلبی است. در مورد پوشش بیمهای آن با شرکت بیمه خود مشورت کنید. اگر ژن QT طولانی دارید، پزشک ممکن است توصیه کند سایر اعضای خانواده نیز آزمایش دهند.
اگر در معرض خطر ایست قلبی هستید، ممکن است پزشک دستگاهی بهنام دفیبریلاتور قابل کاشت (ICD) را توصیه کند که زیر استخوان ترقوه قرار داده میشود.
همچنین میتوانید خرید دستگاه AED برای استفاده خانگی را در نظر بگیرید. درباره این گزینه با تیم درمانی خود صحبت کنید. AED ها کمک میکنند تا ریتم قلب در هنگام ایست قلبی ناگهانی مجدداً تنظیم شود، اما ممکن است گران باشند و همیشه تحت پوشش بیمه قرار نگیرند.
تجربه افرادی که در معرض ایست قلبی بودند
رضا ۵۶ ساله از تهران: «همهچیز در عرض چند ثانیه اتفاق افتاد. اول احساس سنگینی در قفسه سینه داشتم و بعد ناگهان نفسام بند آمد. خوشبختانه همسرم سریع با اورژانس تماس گرفت و تا رسیدن امدادگران، با راهنمایی تلفنی، ماساژ قلبی انجام داد. پزشکان گفتند اگر فقط دو دقیقه دیرتر اقدام میکردیم، احتمال زنده ماندنم خیلی کم بود.» او حالا بعد از بهبودی، رژیم غذاییاش را تغییر داده و روزانه پیادهروی میکند تا از تکرار حادثه جلوگیری نماید.
مریم ۴۸ ساله از شیراز: «من سابقه فشار خون بالا داشتم اما هیچوقت فکر نمیکردم دچار ایست قلبی بشوم. روزی احساس تپش قلب و سرگیجه شدید داشتم و ناگهان بیهوش شدم. بعدا پزشک گفت سطح پتاسیم خونم پایین بوده و همین باعث بینظمی در ضربان قلبم شده است. از آن روز به بعد، برنامه غذاییام را با مشورت متخصص تنظیم کردهام و مصرف میوه و سبزیجات را زیاد کردهام.»
احمد ۶۲ ساله از مشهد: «من هیچ علامت خاصی نداشتم، فقط چند دقیقه احساس ضعف و بیحالی کردم و بعد دیگر چیزی یادم نیست. بعدا فهمیدم در محل کار دچار ایست قلبی شدهام و همکارانم با دستگاه شوک نجاتم دادهاند. بعد از این اتفاق، دکتر برایم دستگاه تنظیمکننده ضربان قلب نصب کرد. حالا قدر هر نفس را میدانم و تلاش میکنم استرسم را کم کنم و از زندگیام بیشتر لذت ببرم.»
نتیجهگیری
ایست قلبی یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده حیات است که میتواند در اثر اختلال ناگهانی در عملکرد الکتریکی قلب رخ دهد. شناخت علائم هشداردهنده، اقدام سریع با CPR و استفاده از دستگاه شوک (AED) نقش حیاتی در نجات جان بیمار دارد. بااینحال، پیشگیری از طریق سبک زندگی سالم، تغذیه متعادل، کنترل فشار و چربی خون و ترک سیگار بهترین راه برای کاهش خطر بروز ایست قلبی و حفظ سلامت قلب در بلندمدت است.
سوالات متداول
آیا ایست قلبی باعث مرگ میشود؟
بله، ایست قلبی در صورت عدم درمان فوری میتواند در عرض چند دقیقه باعث مرگ شود. در این حالت، قلب ناگهان از تپش بازمیایستد و خونرسانی به مغز و سایر اندامها قطع میشود. احیای قلبی ریوی (CPR) و شوک با دستگاه AED میتواند شانس بقا را افزایش دهد.
چه دلایلی باعث ایست قلبی میشود؟
ایست قلبی بر اثر اختلال در سیستم الکتریکی قلب رخ میدهد که باعث ضربان نامنظم یا قطع تپش میشود. بیماری عروق کرونر، حمله قلبی، بزرگ شدن قلب یا ناهنجاریهای مادرزادی از دلایل رایج آن هستند. گاهی هم در افراد بدون سابقه بیماری قلبی اتفاق میافتد.
چه چیزی باعث سکته قلبی و مرگ میشود؟
سکته قلبی زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از عضله قلب به دلیل انسداد در عروق کرونر متوقف شود. اگر این وضعیت بهموقع درمان نشود، بافت قلب آسیب میبیند یا از بین میرود و ممکن است به ایست قلبی و مرگ منجر شود.
برای جلوگیری از ایست قلبی چه بخوریم؟
رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، میوهها، غلات کامل، ماهی و چربیهای سالم مانند روغن زیتون به سلامت قلب کمک میکند. کاهش مصرف نمک، شکر و چربیهای ترانس نیز نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای قلبی دارد. نوشیدن آب کافی و کنترل وزن هم توصیه میشود.
منبع: mayoclinic
