عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه چیست؟ اگر حوالی ساعت ۳ بعدازظهر ناگهان احساس خستگی شدید، افت تمرکز و بیحوصلگی میکنید، تنها نیستید. افت انرژی بعدازظهر یا همان 3pm slump پدیدهای رایج است که بسیاری آن را به جلسات طولانی یا فشار کاری نسبت میدهند؛ اما به گفته متخصصان سلامت، ریشه این مشکل اغلب به یک عادت ساده اما مخرب در خانه بازمیگردد.
سازمان خدمات سلامت بریتانیا (NHS) اعلام کرده است که کمخوابی و کیفیت پایین خواب شبانه، اصلیترین عامل خستگی مفرط در طول روز است. طبق دستورالعملهای این نهاد، بزرگسالان بهطور متوسط به ۷ تا ۹ ساعت خواب با کیفیت در هر شب نیاز دارند.
زمان خواندن: 5 دقیقه
بررسی عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه
داشتن خواب مناسب تنها به معنی زود خوابیدن نیست. محیط خواب نیز نقش تعیینکنندهای دارد. متخصصان خواب تاکید میکنند که عوامل زیر برای یک خواب ایدهآل ضروری هستند:
- اتاقی تاریک و آرام
- دمای کمی خنک
- تشک و بالش استاندارد
- حذف عوامل تحریککننده ذهنی پیش از خواب
با این حال، واقعیت این است که اتاق خواب برای بسیاری از افراد فقط محل خواب نیست؛ بلکه فضایی برای تماشای سریال، فیلم، کار با موبایل و گشتوگذار در شبکههای اجتماعی شده است.
از دیگر عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه عبارتند از:
1- تماشای تلویزیون در تخت؛ عادت پنهانِ مخرب خواب
طبق هشدار رسمی NHS، تماشای تلویزیون در رختخواب میتواند بدن را تحریک کرده و احساس خستگی طبیعی را کاهش دهد. این کار باعث میشود مغز دیگر تخت خواب را بهعنوان «محل استراحت» نشناسد و کیفیت خواب بهمرور افت کند.
در بیانیهای از سوی NHS آمده است: «تماشای تلویزیون در تخت میتواند بدن را از حالت آماده خواب خارج کند و الگوی طبیعی خواب را مختل نماید. توصیه میشود تلویزیون از اتاق خواب حذف شود.»
نظر متخصصان خواب درباره تلویزیون در اتاق خواب
دکتر هانا پاتل، پزشک و مشاور خواب، نیز با این توصیه موافق است و میگوید:
- بهتر است تلویزیون بهطور کلی در اتاق خواب نباشد
- اگر عادت به تماشای تلویزیون دارید، حداقل ۳۰ دقیقه قبل از خواب آن را خاموش کنید
- در صورت وابستگی به صدا برای خواب، برنامههایی با محتوای آرامشبخش مثل مستندهای طبیعت با صدای آب یا دریا مناسبتر هستند
- هدف اصلی این توصیهها، آرامسازی ذهن پیش از خواب و جلوگیری از تحریک سیستم عصبی است.
آمار نگرانکننده: چند درصد مردم در تخت تلویزیون تماشا میکنند؟
یکی از عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه، دیدن فیلم و سریال از روی تلویزیون، در حالی که روی تختخواب دراز کشیدهاید. بر اساس نتایج نظرسنجی خواب بریتانیا در سال ۲۰۲۴:
- حدود ۵۲ درصد از افراد تلویزیون در اتاق خواب دارند
- اتاق خواب دومین مکان محبوب برای تماشای تلویزیون پس از نشیمن است
- این آمار نشان میدهد که عادت تماشای تلویزیون در تخت، بهشدت فراگیر شده است.
2- کم خوابی چه آسیبهایی به بدن وارد میکند؟
مطالعات علمی متعدد نشان دادهاند که خواب ناکافی با مشکلات جدی سلامت مرتبط است، از جمله:
- بیماریهای قلبی و کلیوی
- فشار خون بالا
- دیابت
- سکته مغزی
- اختلال در حافظه و یادگیری
- افزایش خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر
در طول خواب، مغز سموم متابولیک روزانه را دفع کرده و اطلاعات کوتاهمدت را به حافظه بلندمدت منتقل میکند. اختلال در این فرآیندها، مغز را در بلندمدت آسیبپذیر میکند.
آیا خواب زیاد هم خطرناک است؟
جالب است بدانید که خواب بیش از حد نیز به اندازه کم خوابی مضر است. تحقیقات نشان میدهد خواب طولانیمدت میتواند با موارد زیر مرتبط باشد:
- بیماریهای قلبی
- افزایش وزن
- دیابت
- اختلالات شناختی
- افسردگی
متخصصان تاکید میکنند که خواب بیشازحد اغلب نشانه کیفیت پایین خواب یا وجود بیماریهای زمینهای مانند آپنه خواب، افسردگی یا مشکلات عصبی است.
3- خواب نامناسب چقدر از عمر انسان کم میکند؟
یکی از مهمترین عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه، خواب نامناسب است. برخی مطالعات نشان میدهد اختلالات خواب میتوانند طول عمر را کاهش دهند:
- تا ۴.۷ سال در زنان
- تا ۲.۴ سال در مردان
هم کم خوابی و هم خواب بیشازحد، هر دو میتوانند چرخه طبیعی خواب و بیداری بدن را مختل کرده و باعث احساس گیجی و خستگی مزمن شوند.
نتیجهگیری
اگر از خستگی روزانه، افت تمرکز و خواب بیکیفیت رنج میبرید، شاید زمان آن رسیده باشد که تلویزیون را از اتاق خواب خارج کنید. این تغییرات ساده میتوانند، کیفیت خواب شبانه را افزایش دهد، خستگی بعدازظهر را کاهش، تمرکز و عملکرد ذهنی را بهبود بخشد و خطر بیماریهای مزمن را کمتر کند. همچنین خواب سالم، پایه سلامت جسم و روان است؛ و گاهی فقط با اصلاح یک عادت ساده، میتوان تاثیری عمیق بر کیفیت زندگی گذاشت.
سوالات متداول
عوامل موثر در بیخوابی و خستگی روزانه کداماند؟
عوامل موثر شامل کم خوابی شبانه، کیفیت پایین خواب، استفاده از تلویزیون یا موبایل در تخت خواب، استرس و اختلالات خواب مانند آپنه هستند. همچنین سبک زندگی ناسالم، کافئین یا مصرف زیاد الکل و محیط نامناسب خواب میتواند خستگی روزانه را تشدید کند.
چرا بعد از ظهر احساس خوابآلودگی و افت انرژی میکنیم؟
افت انرژی بعدازظهر به دلیل خواب ناکافی شب قبل یا کیفیت پایین خواب رخ میدهد. کم خوابی باعث کاهش تمرکز، خستگی و کاهش کارایی بدن میشود.
چند ساعت خواب شبانه برای بزرگسالان کافی است؟
بزرگسالان به طور متوسط به ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت نیاز دارند تا انرژی روزانه خود را حفظ کنند و عملکرد ذهنی مناسبی داشته باشند.
آیا تماشای تلویزیون در تخت خواب بر کیفیت خواب تأثیر دارد؟
بله. تماشای تلویزیون یا استفاده از موبایل در تخت خواب باعث تحریک مغز میشود و بدن را از حالت آماده خواب خارج میکند. NHS توصیه میکند تلویزیون از اتاق خواب حذف شود یا حداقل ۳۰ دقیقه قبل از خواب خاموش گردد.
آیا محیط خواب اهمیت دارد؟
بله. اتاق خواب باید تاریک، آرام و کمی خنک باشد و تشک و بالش مناسبی داشته باشد. این شرایط کمک میکند مغز و بدن بهخوبی استراحت کنند و خواب باکیفیتی تجربه شود.
