آرتروز یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی در جهان است که میتواند کیفیت زندگی فرد را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد. در میان مفاصل بدن، زانو به دلیل تحمل وزن و نقش حیاتی در حرکت، بیش از سایر مفاصل در معرض این بیماری قرار دارد. آرتروز زانو ممکن است انجام فعالیتهای سادهای مانند راه رفتن، نشستن و برخاستن یا بالا رفتن از پلهها را دشوار کند. شناخت دقیق این بیماری و انتخاب درمان مناسب، کلید جلوگیری از پیشرفت آن و حفظ عملکرد مفصل است.
نویسنده: دکتر امیر شهریار آریامنش | متخصص ارتوپدی وفوق تخصص جراحی زانو
آرتروز چیست؟
آرتروز (Arthritis) به معنای التهاب یک یا چند مفصل است. علائم اصلی آن عبارتند از:
- درد
- تورم
- خشکی و سفتی مفصل
- کاهش دامنه حرکتی
بیش از ۱۰۰ نوع مختلف آرتروز وجود دارد، اما شایعترین انواعی که زانو را درگیر میکنند شامل استئوآرتروز، آرتریت روماتوئید و آرتروز پس از سانحه هستند.
آناتومی زانو؛ چرا این مفصل آسیبپذیر است؟
زانو بزرگترین و یکی از قویترین مفاصل بدن است. این مفصل از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
- انتهای تحتانی استخوان ران
- انتهای فوقانی استخوان درشتنی (ساق)
- کشکک (پاتلا)
- سطوح مفصلی توسط غضروف مفصلی پوشانده شدهاند؛ مادهای صاف و لغزنده که باعث حرکت نرم مفصل میشود.
دو ساختار مهم دیگر در زانو عبارتند از:
1- منیسکها
دو غضروف هلالی شکل که مانند ضربهگیر بین استخوانها عمل میکنند.
2- غشای زلالهای (سینوویال)
لایهای نازک که مایع مفصلی ترشح میکند و اصطکاک را کاهش میدهد.
نکته: هرگونه تخریب این ساختارها میتواند آغازگر روند آرتروز باشد.
انواع آرتروز زانو
1- استئوآرتروز (آرتروز دژنراتیو)
شایعترین نوع آرتروز زانو است و به طور معمول در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود؛ هرچند ممکن است در سنین پایینتر نیز بروز کند.
در این نوع، موارد زیر رخ میدهد:
- غضروف مفصلی به تدریج تحلیل میرود
- فاصله بین استخوانها کاهش مییابد
- تماس استخوان با استخوان ایجاد میشود
- درد به مرور زمان افزایش مییابد
- استئوآرتروز روندی آهسته اما پیشرونده دارد.
2- آرتریت روماتوئید
یک بیماری خودایمنی مزمن است که به طور معمول چندین مفصل را به صورت متقارن درگیر میکند؛ به طور مثال میتوان به هر دو زانو همزمان اشاره کرد.
در این بیماری، موارد زیر پدیدار میشود:
- غشای زلالهای ملتهب میشود
- تورم و خشکی شدید ایجاد میشود
- سیستم ایمنی به بافتهای طبیعی مفصل حمله میکند
- در صورت عدم درمان مناسب، میتواند باعث تخریب گسترده مفصل شود.
3- آرتروز پس از سانحه
این نوع آرتروز در پی آسیبهای قبلی زانو ایجاد میشود که میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شکستگی داخل مفصلی
- پارگی منیسک
- آسیب رباط صلیبی
- بیثباتی و ساییدگی مزمن مفصل میتواند سالها پس از آسیب اولیه منجر به آرتروز شود.
علائم شایع آرتروز زانو
- درد هنگام حرکت یا تحمل وزن
- خشکی صبحگاهی
- صدا دادن زانو
- کاهش دامنه حرکتی
- تورم
- احساس ناپایداری
روشهای درمان آرتروز زانو
درمان آرتروز بسته به شدت بیماری متفاوت است و به طور کلی به دو دسته غیرجراحی و جراحی تقسیم میشود.
1- درمانهای غیرجراحی
- کاهش وزن
- تمرینات تقویت عضلات اطراف زانو
- فیزیوتراپی
- داروهای ضد التهاب
- تزریق داخل مفصلی (مانند هیالورونیک اسید)
- تمرینات مناسب میتواند نقش مهمی در کنترل درد داشته باشد.
نکته: برای مشاهده تمرینات آموزشی ویژه آرتروز زانو میتوانید به کانال تلگرام مدرسه مجازی زانو دکتر آریامنش به آدرس ariamaneshdr مراجعه کنید.
2- درمانهای جراحی
هدف از جراحی، کاهش درد و بازگرداندن کیفیت زندگی بیمار است. در موارد پیشرفته که درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند، جراحی مطرح میشود:
- آرتروسکوپی (در موارد خاص) برای مشکلات مکانیکی همراه.
- استئوتومی در بیماران جوانتر با تغییر محور زانو.
- تعویض مفصل زانو در آرتروز پیشرفته که درد شدید و محدودیت عملکرد وجود دارد.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه به متخصص جراحی زانو ضروری است:
- درد مداوم بیش از چند هفته
- تورم پایدار
- کاهش قابل توجه حرکت
- عدم پاسخ به درمانهای اولیه
- تشخیص زودهنگام میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
اطلاعات تماس و محل فعالیت دکتر آریامنش
- آدرس مطب: مشهد، حاشیه بلوار سجاد، نرسیده به چهارراه بهار، نبش سجاد ۵، روبهروی بانک ملت، پلاک ۶۵ طبقه همکف
- تلفنها: 05137646501/ 09105147816 / 09390253060
- ایمیل: ariamanesha@mums.ac.ir
- سایت: کلینیک دکتر امیر شهریار آرامنش
- زمان حضور: یکشنبه، سهشنبه و چهارشنبه بعدازظهر
- بیمارستانهای محل فعالیت: بیمارستان امام رضا (ع) و بیمارستان مهر
نتیجهگیری
آرتروز زانو بیماری شایعی است که در صورت عدم مدیریت صحیح میتواند منجر به ناتوانی جدی شود. تشخیص دقیق، انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار و پیگیری منظم، نقش کلیدی در کنترل این بیماری دارد. با پیشرفت روشهای درمانی، امروزه حتی در مراحل پیشرفته نیز میتوان کیفیت زندگی بیماران را به طور قابل توجهی بهبود بخشید.
سوالات متداول
آیا آرتروز زانو قابل درمان قطعی است؟
خیر، آرتروز یک بیماری پیشرونده است؛ اما میتوان آن را کنترل و روند پیشرفت آن را کند کرد.
آیا ورزش برای آرتروز مضر است؟
خیر. ورزش اصولی و کنترلشده یکی از مهمترین بخشهای درمان است.
چه افرادی بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند؟
افراد بالای ۵۰ سال، افراد چاق، ورزشکاران حرفهای و کسانی که سابقه آسیب زانو دارند.
تزریق ژل چقدر موثر است؟
در مراحل خفیف تا متوسط میتواند درد را کاهش داده و نیاز به جراحی را به تعویق بیندازد.
چه زمانی تعویض مفصل لازم میشود؟
زمانی که درد شدید، محدودیت حرکتی و کاهش کیفیت زندگی با درمانهای غیرجراحی کنترل نشود.
