خارش چشم یکی از شایعترین مشکلات چشمی است که بسیاری از افراد در طول زندگی با آن روبهرو میشوند. از حساسیت فصلی گرفته تا عفونت، خشکی چشم یا حتی استفاده از لنزهای تماسی، عوامل زیادی میتوانند باعث تحریک و خارش چشم شوند. شناخت علت اصلی خارش، کلید انتخاب بهترین روش درمان و جلوگیری از عود آن است. در این مقاله، مهمترین دلایل خارش چشم، درمانهای خانگی و دارویی، و زمان مناسب مراجعه به چشم پزشک را بررسی میکنیم.
زمان خواندن: 5 دقیقه
علت خارش چشم چیست؟
خارش چشم به دلیل التهاب یا تحریک سطح چشم و پلکها ایجاد میشود. شایعترین علت آن آلرژیهای فصلی، حساسیت به گردوغبار، موی حیوانات، لنز تماسی و مواد آرایشی است. خشکی چشم نیز یکی از دلایل مهم خارش است که به خصوص در افرادی که زیاد با موبایل یا کامپیوتر کار میکنند بیشتر دیده میشود.
عوامل محیطی مثل آلودگی هوا، دود سیگار و قرار گرفتن در باد نیز میتوانند باعث تحریک چشم و ایجاد خارش شوند. همچنین در برخی موارد، خارش چشم بهخاطر عفونتهای ویروسی یا باکتریایی همچون ورم ملتحمه ایجاد میشود. مشکلات پوستی اطراف چشم مانند اگزما یا شوره پلک هم میتوانند نقش داشته باشند.
اگر خارش همراه با ترشح، قرمزی شدید یا تاری دید باشد، بررسی تخصصی توسط چشم پزشک لازم است تا علت اصلی مشخص شود.
1- حساسیت (آلرژی)
شایعترین علت خارش چشم، آلرژی است. چشمها نسبت به ذرات و آلرژنهای موجود در محیط واکنش نشان میدهند.
محرکهای آلرژیزا عبارتند از:
- دود سیگار، عطر، مواد شیمیایی
- گرده گیاهان، چمن و بوتهها
- گردوغبار، کپک، قارچ و پوست حیوانات خانگی
- علائم معمول شامل خارش شدید، آبریزش چشم، قرمزی و سوزش میشود.
2- عفونت چشم (ورم ملتحمه / چشم صورتی)
- عفونتهای باکتریایی یا ویروسی باعث التهاب ملتحمه چشم میشوند.
- به طور معمول با خارش، قرمزی و ترشحات چرکی همراه هستند.
- کودکان بیشتر گرفتار میشوند.
- پلکها هنگام بیدار شدن به یکدیگر میچسبند.
- در صورت وجود ترشح چرکی یا درد، نیاز به مراجعه به پزشک ضروری است.
3- بلفاریت
بلفاریت به دلیل انسداد غدد چربی در محل رویش مژهها ایجاد میشود. اگرچه مزمن است، اما مسری نیست و با درمانهای اصولی کنترل خواهد شد.
علائم عبارتند از:
- خارش پلک
- پوستهریزی
- احساس سنگینی یا سوزش
4- خشکی چشم
کمبود اشک یا کیفیت پایین اشک باعث خشکی و در نهایت خارش چشم میشود.
عوامل مهم عبارتند از:
- کار طولانیمدت با موبایل و کامپیوتر
- آب و هوای خشک
- افزایش سن
5- ورود جسم خارجی
ذرات ریز گردوغبار یا آلودگیها ممکن است باعث تحریک و خارش چشم شوند. در صورت ورود ذرات باید چشم را با آب یا قطره استریل شست.
6- لنزهای تماسی
استفاده نادرست از لنز، عدم بهداشت مناسب یا قرارگیری اشتباه لنز روی چشم میتواند مشکلات زیر را به وجود آورد:
- خارش
- تحریک
- عفونتشود.
نکته: شستشوی منظم لنز و استفاده از محلول استاندارد ضروری است.
7- زخم قرنیه
خشکی شدید یا عفونت گاهی باعث ایجاد زخم روی قرنیه میشود که علاوه بر خارش، با درد، حساسیت به نور و تاری دید همراه است. این مورد به صورت فوری و اضطراری نیاز به بررسی پزشک دارد.
درمان خانگی خارش چشم
اگر خارش خفیف است، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب
- شستشوی چشم با چای بابونه یا چای سبز صاف شده و ولرم
- قرار دادن برشهای خیار روی چشم
- شستشوی چشم با گلاب طبیعی
- مالیدن ژل آلوئهورا روی پلک و شستوشوی آن پس از ۱۵ دقیقه
- استفاده از محلول آب نمک رقیق و استریل
توجه: هیچکدام از این روشها جایگزین درمان پزشکی در موارد عفونت، درد یا ترشح چرکی نیستند.
درمان دارویی خارش چشم
بسته به علت خارش، پزشک ممکن است موارد زیر را تجویز کند:
- اشک مصنوعی برای خشکی چشم
- قطره آنتی هیستامین یا ضد حساسیت (مثل کتوتیفن)
- قطره ضد احتقان برای کاهش قرمزی
- قطره آنتیبیوتیک در صورت وجود عفونت
- قطره استروئیدی در موارد التهاب شدید
- NSAIDهای چشمی برای تسکین التهاب
نکته بسیار مهم: از مصرف خودسرانه قطرههای استروئیدی خودداری کنید.
درمان خارش چشم در طب سنتی
در طب سنتی، هدف کاهش التهاب و خنککردن مزاج چشم است. استفاده از کمپرس خنک با گلاب یا آب خیار یکی از روشهای رایج است که به آرامسازی چشم و کاهش خارش کمک میکند. شستشوی پلک با چای سرد و صاف شده نیز به کاهش التهاب و رفع حساسیت سطح چشم کمک میکند. مصرف خوراکیهای خنککننده مثل تخم شربتی، کاسنی و هندوانه نیز در کاهش حرارت بدن و بهبود خارش موثر است.
روش دیگر، استفاده از عسل طبیعی بهصورت قطره چشمی رقیقشده است که البته باید با احتیاط و زیر نظر متخصص طب سنتی انجام شود. ماساژ ملایم اطراف چشم با روغن بادام شیرین نیز میتواند خشکی و سوزش را کم کند. در کنار این درمانها، پرهیز از خاراندن چشم، کاهش استفاده از گوشی و محافظت در برابر آلودگی برای نتیجهگیری بهتر ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه به چشمپزشک ضروری است:
- خارش همراه با درد شدید
- تورم زیاد یا ترشحات چرکی
- تاری دید یا کاهش بینایی
- ادامهدار بودن خارش بیش از چند روز
- استفاده از لنز و بروز علائم غیرعادی
- سابقه بیماریهای چشمی
نتیجهگیری
خارش چشم به طور معمول ناشی از حساسیت، خشکی یا تحریکات محیطی است؛ اما گاهی میتواند نشانه یک عفونت جدی یا زخم قرنیه باشد. شناخت علت دقیق و انتخاب درمان مناسب، بهترین راه حل برای جلوگیری از آسیبهای چشمی است. اگر خارش شدید، مداوم یا همراه با درد باشد، مراجعه به پزشک برای جلوگیری از عوارض احتمالی ضروری دارد.
سوالات متداول
خارش چشم بیشتر نشانه چیست؟
در بیشتر موارد نشانه آلرژی یا خشکی چشم است، اما ممکن است به دلیل عفونت نیز رخ دهد.
آیا قطره ضدقرمزی برای خارش چشم مناسب است؟
فقط برای مدت کوتاه و با تجویز پزشک استفاده شود؛ مصرف زیاد باعث تشدید قرمزی میشود.
خارش چشم کودکان خطرناک است؟
اگر همراه با ترشح چرکی یا تورم باشد، باید به سرعت بررسی شود.
آیا لنز تماسی باعث خارش چشم میشود؟
بله، به خصوص در صورت استفاده طولانیمدت، عدم رعایت بهداشت یا قرارگیری اشتباه لنز.
بهترین درمان خانگی خارش چشم چیست
کمپرس سرد، شستشو با گلاب و چای بابونه از موثرترین روشهای خانگی هستند.
