در سال ۲۰۲۵ میلادی، چشمها بار دیگر به سوی استکهلم دوخته شد تا برندگان یکی از پرافتخارترین جوایز علمی جهان معرفی شوند: جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵. در مراسمی رسمی در موسسه کارولینسکا، نام سه دانشمند برجسته شامل مری برانکو (Mary Brunkow)، فرد رامسدل (Fred Ramsdell) و شیمون ساکاگوچی (Shimon Sakaguchi) به عنوان برندگان این جایزه اعلام شد.
آنها به پاس کشف مکانیسمی حیاتی در بدن انسان، یعنی تحمل ایمنی محیطی، موفق به دریافت این افتخار بزرگ شدند؛ فرآیندی که به بدن میآموزد چگونه سیستم ایمنی بدون حمله به بافتهای سالم، تنها عوامل بیماریزا را هدف قرار دهد.
زمان خواندن: ۸ دقیقه
جایزه نوبل پزشکی/فیزیولوژی 2025
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ به کشف سازوکار حیاتی تحمل ایمنی محیطی اختصاص یافت، فرآیندی که سیستم ایمنی بدن را قادر میسازد میان سلولهای خودی و بیگانه تمایز قائل شود. این مکانیسم نشان میدهد چگونه سلولهای T تنظیمی یا Treg از حمله غیرضروری سیستم ایمنی به بافتهای سالم جلوگیری کرده و تنها عوامل بیماریزا را هدف قرار میدهند. یافتههای این کشف، پایه علمی درمانهای نوین برای بیماریهای خودایمنی و موفقیت پیوند اعضا را فراهم میکند.
مکانیزم تحمل ایمنی محیطی شامل شناسایی، فعالسازی و کنترل فعالیت سلولهای ایمنی توسط Tregها است. ژن کلیدی FOXP3 نقش اصلی در توسعه و عملکرد این سلولها دارد و اختلال در آن میتواند منجر به بروز واکنشهای خودایمنی شدید شود. برندگان جایزه نوبل ۲۰۲۵ نشان دادند که تقویت یا مهار هدفمند این سلولها میتواند تعادل سیستم ایمنی را بازگردانده و راه را برای درمانهای دقیق و شخصیسازی شده هموار کند.
برندگان جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ چه کسانی هستند؟
در ادامه به برندگان رشته پزشکی نوبل امسال اشاره میکنیم:
۱- مری برانکو (Mary E. Brunkow)
مری برانکو، متولد سال ۱۹۶۱ در آمریکا، دارای دکترای تخصصی از دانشگاه پرینستون است و سالها در حوزه ایمنی و ژنتیک تحقیق کرده است. او مدیر ارشد برنامه در موسسه زیستشناسی سامانهها (Systems Biology Institute) در واشنگتن و پروژههای متعددی را در زمینه شناسایی مولکولها و مسیرهای تنظیم ژنی هدایت کرده است.
تمرکز اصلی تحقیقات مری برانکو بر سلولهای T تنظیمی (Treg Cells) و مکانیسمهای تنظیمی سیستم ایمنی بدن است. او با بررسی بیماران دارای اختلالات ایمنی، نقایص ژنی و جهشهای مرتبط با ژن FOXP3 را شناسایی کرده است و نقش آنها در حفظ تعادل سیستم ایمنی را اثبات کرد.
دستاورد اصلی او کمک به درک بهتر مکانیسمهای تحمل ایمنی محیطی است. یافتههای او مسیر درمانهای نوین برای بیماریهای خود ایمنی، بهبود موفقیت پیوند اعضا و طراحی داروهای هدفمند جهت تقویت عملکرد سلولهای تنظیمی را هموار کرد.
۲- فرد رامسدل (Fred Ramsdell)
یکی از برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۵، فرد رامسدل است. وی، متولد سال ۱۹۶۰ و فارغالتحصیل دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس، یکی از برجستهترین محققان فعال در حوزه ایمنیشناسی مولکولی محسوب میشود. فرد مشاور علمی شرکت سونوما بایوتراپوتیکز است و تحقیقاتش بیشتر روی ژن FOXP3 و عملکرد آن در سلولهای T تنظیمی تمرکز دارد.
رامسدل با بررسی جهشهای ژن FOXP3 در بیماران، نشان داد که این ژن کلید عملکرد صحیح سلولهای Treg است و اختلال در آن میتواند به بروز بیماریهای خودایمنی شدید منجر شود. وی همچنین مسیرهای سیگنالینگ مرتبط با این ژن را شناسایی کرد و چگونگی کنترل واکنشهای ایمنی توسط Tregها را توضیح داد.
دستاورد مهم رامسدل، ایجاد پایه علمی برای درمان هدفمند بیماریهای خودایمنی و بهبود موفقیت پیوند اعضا است. یافتههای او به محققان امکان میدهد سلولهای تنظیمی را به روشهای پیشرفته تقویت یا مهار کنند و به این ترتیب از واکنشهای آسیبرسان سیستم ایمنی جلوگیری شود.
۳- شیمون ساکاگوچی (Shimon Sakaguchi)
شیمون ساکاگوچی، متولد سال ۱۹۵۱ در ژاپن، استاد برجسته دانشگاه اوساکا و از پیشگامان حوزه ایمنیشناسی سلولی است. او نخستین کسی بود که وجود سلولهای T تنظیمی (Regulatory T Cells) را کشف کرد و توضیح داد چگونه این سلولها سیستم ایمنی را کنترل میکنند و از حمله آن به بافتهای سالم جلوگیری میکنند.
تحقیقات ساکاگوچی بر مکانیسمهای سرکوب ایمنی و نقش Tregها در تحمل ایمنی محیطی متمرکز است. او نشان داد که سلولهای Treg به عنوان «نگهبانان سیستم ایمنی» عمل میکنند و نه تنها جلوی بیماریهای خودایمنی را میگیرند بلکه میتوانند در فرآیندهای پیوند اعضا و سرطان نقش حیاتی ایفا کنند.
دستاوردهای او تحولی در علم ایمنیشناسی ایجاد کرد و مسیر توسعه درمانهای نوین برای بیماریهای خودایمنی، پیشگیری از رد پیوند و ایمنیدرمانی سرطان را هموار ساخت. پژوهشهای ساکاگوچی به دانشمندان ابزار علمی دقیقی میدهد تا بتوانند عملکرد سیستم ایمنی را هدفمند مدیریت کنند.
کشف شگفتانگیز: تحمل ایمنی محیطی چیست؟
تحمل ایمنی محیطی یکی از سازوکارهای حیاتی بدن است که به سیستم ایمنی یاد میدهد میان سلولهای خودی و بیگانه تمایز قائل شود. بدون این توانایی، بدن ممکن است علیه خودش واکنش نشان دهد و بیماریهای خودایمنی بروز کند.
در بدن انسان دو نوع تحمل ایمنی وجود دارد:
- تحمل مرکزی: در مغز استخوان و غده تیموس ایجاد میشود.
- تحمل محیطی: در بافتهای بدن فعال میگردد و از حمله سلولهای ایمنی به سلولهای خودی جلوگیری میکند.
برانکو، رامسدل و ساکاگوچی نشان دادند که گروهی خاص از سلولهای ایمنی، یعنی سلولهای T تنظیمی یا Treg، نقش کلیدی در این فرآیند دارند. این سلولها مانند «نگهبانان امنیتی» بدن، سایر سلولهای ایمنی را کنترل میکنند تا از حمله بیمورد به سلولهای سالم جلوگیری شود.
نقش ژن FOXP3 در حفظ تعادل ایمنی بدن
ژن FOXP3 همان کلید طلایی سیستم ایمنی است. این ژن دستور ساخت سلولهای T تنظیمی را صادر میکند و هرگونه جهش در آن میتواند منجر به بروز بیماریهای خودایمنی شدید شود. برانکو و رامسدل با کشف جهشهای این ژن در بیماران خاص، پایه علمی این مکانیسم را بنا کردند و ساکاگوچی عملکرد این سلولها را در بدن سالم بررسی کرد.
تاثیر این کشف در پزشکی مدرن
۱- درمان بیماریهای خودایمنی
این کشف مسیر تازهای برای درمان بیماریهایی مانند دیابت نوع ۱، ام اس، آرتریت روماتوئید، لوپوس و التهاب روده باز کرده است. پزشکان با الهام از این یافتهها به دنبال تقویت عملکرد سلولهای T تنظیمی برای مهار واکنشهای ایمنی خطرناک هستند.
۲- افزایش موفقیت پیوند اعضا
با کنترل بهتر سیستم ایمنی از طریق Tregها، خطر رد پیوند در بیماران کاهش مییابد. این روش در آینده میتواند جایگزینی ایمنتر برای داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی باشد.
۳- پیشرفت در درمان سرطان
در برخی سرطانها، Tregها بیش از حد فعال میشوند و مانع حمله سلولهای ایمنی به تومور میگردند. شناخت دقیق عملکرد این سلولها به محققان کمک میکند تا درمانهایی هدفمند برای مهار آنها طراحی کنند.
جدول زمانبندی معرفی برندگان نوبل ۲۰۲۵
| رشته | تاریخ اعلام | محل اعلام | ساعت به وقت تهران |
| فیزیولوژی یا پزشکی | دوشنبه ۱۴ مهر | موسسه کارولینسکا | ۱۱:۳۰ |
| فیزیک | سهشنبه ۱۵ مهر | آکادمی سلطنتی علوم سوئد | ۱۱:۴۵ |
| شیمی | چهارشنبه ۱۶ مهر | آکادمی سلطنتی علوم سوئد | ۱۱:۴۵ |
| ادبیات | پنجشنبه ۱۷ مهر | فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد | ۱۳:۰۰ |
| صلح | جمعه ۱۸ مهر | کمیته نروژی نوبل | ۱۱:۰۰ |
| علوم اقتصادی | دوشنبه ۲۳ مهر | فرهنگستان علوم پادشاهی سوئد | ۱۱:۴۵ |
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ چقدر ارزش دارد؟
هر جایزه نوبل شامل موارد زیر است:
- ۱۱ میلیون کرون سوئد (حدود ۱.۱ میلیون دلار)
- مدال طلای ۱۸ عیار
- دیپلم افتخار رسمی نوبل
نکته: در صورتی که جایزه میان چند نفر تقسیم شود، مبلغ نقدی به صورت مساوی بین آنها توزیع میشود.
رکوردهای جالب در تاریخ نوبل پزشکی
- جوانترین برنده: فردریک بنتینگ (Frederick Banting) برای کشف انسولین، در ۳۱ سالگی (سال ۱۹۲۳)
- مسنترین برنده: پیتون روس (Peyton Rous) برای کشف ویروسهای مولد تومور، در ۸۷ سالگی (سال ۱۹۶۶)
- تعداد دفعات اعطا: از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۲۴ میلادی، ۱۱۵ بار جایزه نوبل پزشکی اعطا شده است.
چرا جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ اهمیت ویژهای دارد؟
زیرا این بار، موضوع برنده شدن نه صرفا درمان یک بیماری خاص، بلکه کشف یکی از بنیادیترین اصول ایمنی بدن است. این کشف به دانشمندان کمک میکند تا در آینده بتوانند سیستم ایمنی بدن انسان را بازنویسی کنند؛ به گونهای که هم با بیماریها بجنگد و هم از بافتهای سالم محافظت کند.
آینده درمانهای مبتنی بر تحمل ایمنی
دانشمندان پیشبینی میکنند که در آینده، درمانهای جدیدی بر پایه کنترل فعالیت سلولهای T تنظیمی توسعه یابد. این درمانها میتوانند از بروز بیماریهای خودایمنی جلوگیری و واکنشهای آلرژیک را مهار کنند. همچنین ایمنی بدن در برابر پیوند را بهبود دهند و حتی در درمان سرطان نقش موثری داشته باشند.
نتیجهگیری
برندگان جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ با کشف سازوکار تحمل ایمنی محیطی، نقطه عطفی در علم پزشکی رقم زدند. آنها به بشر آموختند که سیستم ایمنی، برخلاف تصور، تنها جنگجو نیست بلکه میتواند با ظرافت و هوشمندی از بدن محافظت کند. این کشف نه تنها راه را برای درمان بیماریهای خودایمنی هموار کرده، بلکه فصل تازهای از پزشکی را رقم زده است؛ فصلی که در آن ایمنی بدن نه دشمن، بلکه دوستِ آگاه انسان است.
سوالات متداول
| سوال | پاسخ |
| برندگان جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۵ چه کسانی هستند؟ | مری برانکو، فرد رامسدل و شیمون ساکاگوچی |
| موضوع تحقیقات آنها چه بود؟ | کشف مکانیسم تحمل ایمنی محیطی در بدن انسان |
| تحمل ایمنی یعنی چه؟ | فرآیندی که مانع حمله سیستم ایمنی به سلولهای سالم بدن میشود |
| اهمیت ژن FOXP3 چیست؟ | این ژن دستور ساخت سلولهای T تنظیمی را صادر میکند و نقش حیاتی در تعادل ایمنی دارد |
| کاربرد این کشف در پزشکی چیست؟ | درمان بیماریهای خودایمنی، افزایش موفقیت پیوند اعضا و بهبود ایمنیدرمانی سرطان |
| محل برگزاری مراسم نوبل کجاست؟ | استکهلم، سوئد |
| ارزش جایزه نوبل پزشکی چقدر است؟ | ۱۱ میلیون کرون سوئد (حدود ۱.۲ میلیون دلار) |
منابع: Nobel, NY Times, The Federal
