منشاء سردردهای مزمن از کجاست؟ سردردهای مزمن یکی از رایجترین مشکلاتی است که میلیونها نفر در سراسر جهان با آن دستوپنجه نرم میکنند. بسیاری از ما دلیل این سردردها را استرس، آلودگی صوتی یا استفاده طولانیمدت از موبایل میدانیم. اما طبق یک مطالعه جدید، ماجرا ممکن است بسیار عمیقتر، باستانیتر و حتی شوکهکنندهتر باشد.
پژوهشگران دریافتهاند که بخشی از انسانهای امروزی ممکن است به دلیل نوعی اختلال مغزی، بیشتر دچار سردرد شوند؛ اختلالی که ریشه آن نه در زندگی مدرن، بلکه در DNA نئاندرتالها پنهان شده است. این نتیجه عجیب زمانی مطرح شد که دانشمندان شکل جمجمه نئاندرتالها را با انسانهای مبتلا به ناهنجاری «کیاری» مقایسه کردند و شباهتهای خیرهکنندهای یافتند.
اگر شما یا اطرافیانتان به سردردهای مداوم دچار هستید، این مقاله به شما نشان میدهد که چرا سیستم عصبی ما هنوز هم ممکن است تحت تاثیر ژنهایی قرار داشته باشد که صدها هزار سال پیش در جریان تلاقی با نئاندرتالها وارد بدن انسان شدهاند.
زمان خواندن: 5 دقیقه
نئاندرتالها و منشاء سردردهای مزمن انسان امروزی
ناهنجاری کیاری (Chiari malformation) یک اختلال ساختاری در مغز است که موجب میشود بخش پایینی مغز بیش از حد به سمت کانال نخاعی کشیده گردد. این وضعیت در بین حدود یک درصد از جمعیت قابل مشاهده است و خفیفترین نوع آن میتواند باعث سردرد، سرگیجه و درد گردن شود. سالهای سال پزشکان دلیل دقیق این ناهنجاری را نمیدانستند و آن را یک اختلال مادرزادی توجیه میکردند.
اما پژوهش تازهای در مجلهای علمی نشان داده است که بخش قابل توجهی از افراد مبتلا به این اختلال، شباهتهایی در ساختار جمجمه دارند که تنها در یک گونه باستانی دیده میشود: نئاندرتالها. این یافته باعث شد دانشمندان فرضیهای را بررسی کنند که پیشتر کمتر جدی گرفته میشد؛ اینکه بخشی از ژنهایی که بر شکل جمجمه انسان اثر میگذارند، از نئاندرتالها به ارث رسیده است.
مطالعات تطبیقی روی جمجمه انسانهای امروزی و جمجمههای فسیل شده نئاندرتالها نشان داد که شباهتهای ساختاری میان مبتلایان به کیاری و نئاندرتالها به قدری زیاد است که احتمال نقش ژنتیکی بسیار بالا میرود. این یعنی منشاء سردردهای مزمن برخی از ما شاید نتیجه سازگاری ناقص مغز انسان امروزی با ساختار جمجمهای باشد که از اجداد نئاندرتال ما به ارث رسیده است.
چگونه تلاقی انسانهای اولیه و نئاندرتالها باعث این مشکل شد؟
بیش از 250 هزار سال پیش، هومو ساپینسها و نئاندرتالها در مناطق مختلفی از جهان با هم برخورد داشتند و دورههایی از تلاقی و آمیزش میان دو گونه رخ داد. برخلاف تصور قدیمی که این فرآیند را نادر میدانست، شواهد جدید ژنتیکی نشان میدهد که این تلاقیها گسترده و مکرر بوده و بخشهایی از ژنوم نئاندرتالها هنوز در بدن انسان مدرن باقی مانده است.
این ژنها، هر چند گاهی در گذشته برای نئاندرتالها مفید بودهاند اما ممکن است در ساختار بدن انسان امروزی مشکلاتی ایجاد کنند. یکی از این مشکلات، ناسازگاری میان اندازه مغز بزرگتر انسان مدرن و شکل جمجمهای است که ریشه در ژنهای نئاندرتالی دارد. این تفاوت باعث میشود مغز در ناحیه اتصال به ستون فقرات فضای کافی نداشته باشد و در نتیجه ناهنجاری کیاری شکل بگیرد.
پژوهشگران میگویند حتی خود نئاندرتالها نیز در برخی شرایط ممکن بود از این مشکل رنج ببرند؛ مخصوصا اگر فردی از آنها ژنهای بیشتر یا کمتری از هومو ساپینسها دریافت کرده بود. اما به دلیل مغز کمی بزرگتر یا ساختار متفاوت بدنشان، احتمال بروز علائم در آنها کمتر بوده است. نتیجه این تلاقی در نهایت باعث شده برخی افراد امروز در نقاط مختلف دنیا بیشتر در معرض این اختلال قرار بگیرند.
چرا برخی از مردم بیشتر تحت تاثیر ژنهای نئاندرتالی قرار دارند؟
مطالعات ژنتیکی نشان میدهد که تا ۴۵ درصد از کل ژنوم نئاندرتالها در میان انسانهای امروزی پراکنده شده است. اما میزان این ژنها در نقاط مختلف جهان تفاوت دارد. برای مثال، جمعیتهای آسیای شرقی تا ۴ درصد DNA نئاندرتال دارند؛ در حالی که در جمعیتهای آفریقایی این مقدار تقریبا صفر است؛ زیرا نئاندرتالها هرگز وارد قاره آفریقا نشدند.
این اختلاف ژنتیکی میتواند توضیح دهد که چرا اختلالاتی مانند ناهنجاری کیاری ممکن است در برخی نقاط جهان شایعتر باشد. اگر نظریه دانشمندان درست باشد، باید انتظار داشت نرخ ابتلا به این اختلال در مناطقی با DNA بیشتر نئاندرتالی بالاتر باشد. اگر این فرضیه تایید شود، نه تنها یک کشف تکاملی مهم محسوب میشود بلکه میتواند به پزشکان کمک کند الگوهای بروز بیماری را بهتر درک کنند.
محققان امیدوار هستند با ادامه این پژوهشها بتوانند روشهای تشخیص دقیقتر و حتی درمانهای پیشگیرانه برای این اختلال ارائه دهند. اگر بدانیم چه ژنهایی در شکلگیری این ناهنجاری دخیل هستند، شاید بتوانیم از بروز آن در نسلهای آینده جلوگیری کنیم یا دست کم خطر آن را کاهش دهیم.
نتیجهگیری
منشاء سردردهای مزمن ما نئاندرتالهاست. کشف ارتباط میان سردردهای مزمن و ژنهای نئاندرتال، یکی از شگفتانگیزترین یافتههای علمی سالهای اخیر است. این پژوهش نهتنها نگاه ما به سردردهای بیدلیل را تغییر میدهد بلکه نشان میدهد میراث تکاملی انسان چقدر پیچیدهتر از آن چیزی است که تصور میکردیم.
اگر ساختار جمجمه برخی انسانها نتیجه آمیزش با نئاندرتالها باشد، کاملا منطقی است که برخی از ویژگیهای آنها هنوز در بدن ما اثر بگذارد. این یافتهها میتواند در نهایت به تشخیص بهتر، درمان هدفمندتر و شاید پیشگیری از ناهنجاری کیاری کمک کند.
سوالات متداول
آیا نئاندرتالها باعث سردرد انسان امروزی شدهاند؟
مستقیم نه اما ژنهایی که از نئاندرتالها به ارث رسیدهاند ممکن است شکل جمجمه را طوری تغییر دهند که احتمال بروز ناهنجاری کیاری و سردرد افزایش یابد.
آیا همه افرادی که سردرد دارند ژن نئاندرتالی دارند؟
خیر. سردرد دلایل زیادی دارد. این یافته فقط درباره بخشی از افرادی است که به ناهنجاری کیاری مبتلا هستند.
آیا این اختلال خطرناک است؟
نوع خفیف آن باعث سردردهای مزمن و گردن درد میشود اما نوع شدیدتر ممکن است منجر به مشکلات عصبی جدی گردد.
آیا میتوان این اختلال را درمان کرد؟
بله. درمان بسته به شدت ناهنجاری شامل دارو، فیزیوتراپی یا جراحی است.
آیا ژنهای نئاندرتال برای انسان مضرند؟
نه لزوما. بسیاری از ژنهای نئاندرتالی مفید بودهاند؛ از جمله ژنهایی که سیستم ایمنی را تقویت کردهاند. اما برخی ژنها در بدن انسان امروزی به خوبی عمل نمیکنند.
