در سالهای اخیر، آمار ابتلا به سرطان در میان نسلهای جوان، به ویژه متولدان دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی، رشد نگرانکنندهای داشته است و میتواند زنگ خطری برای سلامت جهانی باشد. نتایج پژوهشی که در مجله معتبر The Lancet Public Health منتشر شد، نشان میدهد بروز برخی از انواع سرطان در میان نسلهای جدید، تا سه برابر بیشتر از نسلهای پیشین است.
این یافتهها نه تنها یک هشدار پزشکی بلکه نشانهای از تغییرات عمیق در سبک زندگی، تغذیه، محیط زیست و شرایط متابولیکی انسانهای معاصر است. در این مقاله از دکتر پرس، به بررسی کامل دلایل علمی افزایش سرطان در نسل جوان، معرفی ۱۷ نوع سرطان شایعتر در این گروه سنی، و راهکارهای پیشگیری خواهیم پرداخت.
زمان خواندن: ۸ دقیقه
افزایش سرطان در نسل جوان
تحلیل دادههای مربوط به بیش از ۲۳ میلیون بیمار مبتلا به سرطان و ۷ میلیون مورد مرگ ناشی از سرطان بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ نشان میدهد که میزان بروز ۱۷ نوع سرطان در میان نسلهای جوانتر روندی صعودی داشته است.
در مقایسه میان افراد متولد سال ۱۹۵۵ و ۱۹۹۰، نرخ بروز برخی از سرطانها تا ۲ تا ۳ برابر افزایش یافته است. این تغییرات عمدتا در کشورهای توسعه یافته مانند ایالات متحده، ژاپن، کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی مشاهده میشود؛ اما روند مشابهی در سایر نقاط جهان نیز در حال شکلگیری است.
۱۷ نوع سرطان شایع در میان نسل جوان
| نوع سرطان | توضیح علمی و محل درگیری بدن |
| سرطان معده نوع کاردیا (Gastric Cardia) | نوعی سرطان در ناحیه فوقانی معده، نزدیک به محل اتصال مری به معده. این سرطان در سالهای اخیر در جوانان افزایش یافته و با چاقی و رفلاکس معده مرتبط است. |
| سرطان روده باریک (Small Intestine Cancer) | سرطانی نادر اما در حال افزایش که در بافتهای درونی روده کوچک شکل میگیرد. رژیم غذایی پرچرب و التهاب مزمن روده از عوامل مؤثر هستند. |
| سرطان پستان با گیرنده استروژن مثبت (ER-Positive Breast Cancer) | سلولهای این سرطان از هورمون استروژن برای رشد استفاده میکنند. تغییرات هورمونی، مصرف قرصهای ضدبارداری و چاقی از عوامل خطر اصلی هستند. |
| سرطان تخمدان (Ovarian Cancer) | رشد غیرقابلکنترل سلولهای غیرطبیعی در تخمدانها. در زنان جوان، ارتباط آن با تغییرات هورمونی و سبک زندگی کمتحرک مشاهده شده است. |
| سرطان کبد و مجاری صفراوی داخلکبدی (Liver and Intrahepatic Bile Duct Cancer) | افزایش چاقی و کبد چرب غیرالکلی، از عوامل رشد این سرطان در زنان جوان است. |
| سرطان دهان و حلق غیرمرتبط با HPV | در زنان جوان بدون ابتلا به HPV نیز در حال افزایش است و مصرف الکل، دخانیات و تغییرات تغذیهای در آن نقش دارند. |
| سرطان روده بزرگ و راستروده (Colorectal Cancer) | یکی از شایعترین سرطانها پیرامون افزایش سرطان در نسل جوان، با رشد سلولهای غیرطبیعی در دیواره روده. رژیم غذایی ناسالم و کمتحرکی نقش کلیدی دارد. |
| سرطان رحم (Uterine Corpus / Endometrial Cancer) | از شایعترین سرطانهای زنان در آمریکا؛ افزایش شاخص توده بدنی (BMI) با آن رابطه مستقیم دارد. |
| سرطان کیسه صفرا و مجاری صفراوی (Gallbladder and Biliary Tract Cancer) | در اثر تجمع سنگ صفرا، التهاب مزمن و مصرف چربیهای ناسالم بروز میکند. |
| سرطان کلیه و لگنچه کلیوی (Kidney and Renal Pelvis Cancer) | سلولهای کلیه دچار رشد کنترلنشده میشوند؛ افزایش فشار خون و چاقی از عوامل خطر هستند. |
| سرطان لوزالمعده (Pancreatic Cancer) | یکی از مرگبارترین انواع سرطان که در مراحل اولیه بدون علامت است. مصرف زیاد شکر و چربی، احتمال بروز آن را بالا میبرد. |
| مولتیپل میلوما (Multiple Myeloma) | سرطان سلولهای پلاسما در مغز استخوان که باعث ضعف ایمنی بدن میشود. در جوانان افزایش یافته است. |
| سرطان معده غیر کاردیا (Non-Cardia Gastric Cancer) | بخش میانی و تحتانی معده را درگیر میکند؛ با عفونت هلیکوباکتر پیلوری و تغذیه ناسالم مرتبط است. |
| سرطان بیضه (Testicular Cancer) | در مردان جوان شایع است و منشا ژنتیکی یا هورمونی دارد. تشخیص زودهنگام نقش حیاتی دارد. |
| سرطان خون (Leukemia) | گروهی از سرطانهای سلولهای خونی؛ عوامل محیطی، ژنتیکی و اشعه از عوامل موثر هستند. |
| کاپوزی سارکوما (Kaposi Sarcoma) | تومور نادر مرتبط با ویروس هرپس انسانی نوع ۸، که بر پوست و عروق تاثیر میگذارد. |
| سرطان معده غیر مرتبط با چاقی (Gastrointestinal Cancers) | تغییر در میکروبیوم روده (فلور باکتریایی) در بروز این نوع نقش دارد. |
دلایل اصلی افزایش سرطان در جوانان
در ادامه بررسی افزایش سرطان در نسل جوان، به دلایل این موضوع میپردازیم:
۱- چاقی؛ عامل اصلی در بیش از نیمی از موارد
پژوهشگران معتقدند چاقی مهمترین عامل افزایش سرطان در جوانان است. در ۱۰ مورد از ۱۷ سرطان فوق، اضافه وزن و چربی احشایی ارتباط مستقیم با رشد تومورها دارند. از دهه ۱۹۷۰ تاکنون، نرخ چاقی در تمام گروههای سنی افزایش یافته، اما بیشترین سرعت رشد در میان افراد ۲ تا ۱۹ سال مشاهده شده است. چربی اضافی باعث ترشح مزمن مواد التهابی در بدن و ایجاد محیطی مناسب برای جهش سلولی میشود.
۲- سبک زندگی کم تحرک و خواب نامنظم
زندگی مدرن باعث کاهش تحرک بدنی، افزایش زمان استفاده از صفحهنمایشها و کاهش کیفیت خواب شده است. تحقیقات نشان داده که اختلال خواب بر ترشح هورمون ملاتونین تاثیر گذاشته و میتواند چرخه ترمیم سلولی را مختل کند؛ عاملی که در طولانیمدت، خطر بروز سرطان را افزایش میدهد.
۳- رژیم غذایی غربی
رژیم غذایی موسوم به Western Diet که سرشار از چربیهای اشباع، قندهای ساده، گوشتهای فرآوریشده و غذاهای فوقفرآوریشده است، یکی از عوامل مهم رشد سرطان در جوانان محسوب میشود. این رژیم نه تنها منجر به چاقی و التهاب مزمن میشود بلکه باعث آسیب به میکروبیوم روده و تغییر در جذب مواد مغذی و ویتامینها نیز میگردد.
۴- تغییر در میکروبیوم روده
مطالعات جدید نشان دادهاند که تغییرات در جمعیت باکتریهای روده، نقش مهمی در بروز برخی سرطانهای گوارشی دارد. رژیمهای غذایی کمفیبر و پرچرب، مصرف آنتیبیوتیکها و استرس مزمن میتوانند ترکیب میکروبیوم را تغییر دهند و باعث کاهش باکتریهای مفید ضد التهاب شوند.
۵- قرار گرفتن در معرض سموم و مواد شیمیایی
افزایش سرطان در نسل جوان یک موضوع نگرانکننده به حساب میآید. همچنین افزایش تماس با سموم محیطی، آفتکشها، آلایندههای صنعتی و حتی پلاستیکهای تجزیهشده، یکی از نگرانیهای جدی دانشمندان است. برخی از ترکیبات میکروپلاستیکها توانایی تقلید از هورمونهای بدن را دارند و ممکن است باعث تغییر در عملکرد سلولی و افزایش خطر سرطان شوند.
۶- تغییرات هورمونی و افزایش سن باروری
تاخیر در فرزندآوری و استفاده طولانیمدت از داروهای هورمونی نیز در افزایش بروز برخی سرطانها مانند سرطان پستان و تخمدان نقش دارد. این تغییرات اجتماعی در دهههای اخیر بهشدت افزایش یافته است.
کدام سرطان در بین نسل جوان رو به کاهش است؟
در مقابل، برخی از انواع سرطان در نسلهای جوان رو به کاهشاند. برای مثال:
- سرطان دهانه رحم (Cervical Cancer) به دلیل واکسیناسیون گسترده HPV در میان زنان جوان بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
- سرطانهای ریه، حنجره و مری نیز به دلیل کاهش مصرف دخانیات و آگاهی بیشتر نسلهای جدید نسبت به خطرات سیگار، روند نزولی داشتهاند.
این کاهش نشان میدهد که پیشگیری و آموزش مؤثر میتواند نقش تعیینکنندهای در کنترل سرطانها داشته باشد.
کاهش نرخ مرگومیر با وجود افزایش سرطان در نسل جوان
نکته امیدوارکننده این است که در سالهای اخیر، نرخ مرگومیر ناشی از سرطان در بسیاری از کشورها کاهش یافته است. این موضوع به لطف پیشرفت در روشهای غربالگری زودهنگام، درمانهای هدفمند و ایمونوتراپی و افزایش آگاهی عمومی محقق شده است. به بیان دیگر، هرچند ابتلا افزایش یافته، اما احتمال نجات بیماران بیش از هر زمان دیگری است.
راهکارهای پیشگیری از سرطان در نسل جوان
- حفظ وزن سالم و فعالیت بدنی منظم
- مصرف سبزیجات، میوهها و غذاهای غیرفرآوریشده
- خواب کافی و مدیریت استرس روزانه
- انجام آزمایشها و غربالگریهای منظم از سنین پایینتر
- اجتناب از دخانیات، الکل و مصرف بیرویه داروها
- واکسیناسیون HPV برای زنان و مردان جوان
نتیجهگیری
افزایش سرطان در نسل جوان یک هشدار جدی برای نظامهای سلامت جهانی است. تغییر سبک زندگی، تغذیه ناسالم، چاقی و قرار گرفتن در معرض آلایندهها از مهمترین عوامل این بحران هستند. با این حال، پیشگیری از طریق اصلاح عادات روزمره، آموزش عمومی و غربالگری منظم میتواند مسیر را تغییر دهد.
سایت دکتر پرس توصیه میکند که همه افراد زیر ۴۰ سال، به ویژه آنهایی که سابقه خانوادگی سرطان دارند، تحت نظر پزشک متخصص، بررسیهای دورهای انجام دهند.
سوالات متداول
چرا سرطان در نسلهای جدید زودتر بروز میکند؟
به دلیل ترکیبی از عوامل محیطی، تغذیهای و ژنتیکی؛ سبک زندگی کمتحرک و تغذیه پرچرب نقش مهمی دارند.
آیا افزایش سرطان در جوانان فقط در کشورهای غربی دیده میشود؟
خیر، این روند در کشورهای در حال توسعه نیز در حال گسترش است و نیاز به مداخله فوری دارد.
مهمترین عامل خطر در میان جوانان چیست؟
چاقی، تغذیه ناسالم و کمتحرکی بیشترین سهم را دارند.
آیا واکسیناسیون HPV میتواند از برخی سرطانها پیشگیری کند؟
بله، واکسن HPV نقش مهمی در کاهش سرطان دهانه رحم و برخی سرطانهای حلق و دهان دارد.
آیا سرطان در جوانان درمانپذیر است؟
در صورت تشخیص زودهنگام، بسیاری از انواع سرطان در مراحل اولیه قابل درمان کامل هستند.
