خطر لخته خون تنها به پروازهای طولانی محدود نمیشود؛ این تهدید خاموش میتواند در محل کار و حتی در زمان استراحت پشت میز هم بروز کند. کارشناسان سلامت هشدار میدهند که نشستن طولانیمدت، بهویژه با پا روی پا انداختن، میتواند باعث ایجاد ترومبوز وریدی (DVT) یا حتی آمبولی ریوی (PE) شود که هر دو از علل مهم مرگومیر خاموش به شمار میروند.
زمان خواندن: ۴ دقیقه
لخته خون و ارتباط آن با نشستن طولانی
مدتهاست که پژوهشها نشان دادهاند پروازهای طولانی میتواند منجر به تشکیل لخته خون شود. اما این خطر در دفاتر کار و محیطهای اداری نیز وجود دارد؛ جایی که میلیونها کارمند بریتانیایی ساعتها پشت میز مینشینند.
تریستان هالبِرت، مدیرعامل شرکت Vivid Care، هشدار میدهد که نشستن با پای ضربدری میتواند این خطر را تشدید کند. این وضعیت جریان خون را محدود کرده و احتمال بروز وضعیتی به نام e-thrombosis یا «ترومبوز رایانهای» را افزایش میدهد؛ اصطلاحی که نخستین بار در سال ۲۰۰۳ معرفی شد.
این لختههای خون ناشی از ساعتها نشستن پشت میز کار یا حتی صندلیهای گیمینگ مدرن هستند. به گفته هالبِرت: «وقتی پاهایتان را روی هم میاندازید، رگهای پا فشرده شده و جریان خون کاهش مییابد. این شرایط شانس تشکیل لخته را بالا میبرد.»
بیشتر بخوانید: چقدر در روز ورزش میکنید؟ + برنامه ورزشی
عواقب مرگبار لخته خون
نشستن طولانیمدت با پای ضربدری میتواند باعث ایجاد لخته خون مرگبار شود. اگر این لختهها جدا شده و به ریه برسند، میتوانند شریانهای حیاتی را مسدود کرده و به مرگ ناگهانی منجر شوند.
او هشدار داد: «بدن انسان برای نشستن طولانیمدت در یک وضعیت طراحی نشده است.» به همین دلیل توصیه میشود هر ۹۰ دقیقه یک بار از جای خود بلند شوید و حرکت کنید. حتی پیادهروی کوتاه برای درست کردن چای میتواند جریان خون را بهبود بخشد و خطر لخته خون را کاهش دهد.
پژوهشها نشان دادهاند که نشستن با پای ضربدری سرعت حرکت خون در رگهای پا را تغییر داده و احتمال ترومبوز وریدی را افزایش میدهد.
روشهای ساده پیشگیری از لخته خون
برای کاهش خطر لخته خون ناشی از نشستن طولانی، هالبِرت سه توصیه مهم ارائه میدهد:
| روش پیشگیری | توضیحات |
| صاف قرار دادن پاها روی زمین | از فشار اضافی به رگها جلوگیری میکند |
| ایستادن مرتب در طول روز | به بهبود گردش خون کمک میکند |
| کشش پا و چرخاندن مچها | مانع تجمع خون در اندام تحتانی میشود |
او همچنین هشدار داد که قرار دادن پاها زیر صندلی همان مشکلاتی را ایجاد میکند که پا روی پا انداختن دارد. بهترین کار این است که پاهایتان را در جلوی بدن دراز کنید.
برای کسانی که فراموش میکنند از جای خود بلند شوند، استفاده از آلارم تلفن همراه هر ۹۰ دقیقه توصیه میشود.
خطر لخته خون برای گیمرها
این مشکل تنها به کارمندان اداری محدود نیست؛ گیمرها نیز به دلیل نشستن طولانیمدت در جلسات بازی آنلاین، در معرض خطر جدی قرار دارند.
هالبِرت میگوید: «استراحتهای کوتاه شاید آزاردهنده باشد، اما سلامتی شما ارزشمندتر از رسیدن به مرحله بعدی بازی است.»
او تأکید میکند که تغییرات کوچک مانند بلند شدن از صندلی یا کشش پاها میتواند تأثیر بزرگی بر کاهش خطر لخته خون داشته باشد.
لخته خون، DVT و PE
بیشتر این لختههای خطرناک ناشی از ترومبوآمبولی وریدی (VTE) هستند. این بیماری شامل دو نوع اصلی است:
ترومبوز ورید عمقی (DVT): تشکیل لخته خون در رگهای عمقی، معمولاً در پا.
آمبولی ریوی (PE): زمانی که لخته خون جدا شده و وارد ریه میشود و شریان اصلی را مسدود میکند.
علائم DVT
- درد و حساسیت در ناحیه درگیر
- تورم
- گرما و تغییر رنگ پوست (معمولا در پا)
علائم PE
- تنگی نفس ناگهانی
- درد قفسه سینه
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- سرفه همراه با خون
بر اساس آمار NHS، سالانه حدود ۲۵ هزار نفر در بریتانیا به دلیل لخته خون قابل پیشگیری جان خود را از دست میدهند.
نتیجهگیری
خطر لخته خون در محیط کار و سبک زندگی کمتحرک نباید دستکم گرفته شود. چه در پرواز باشید، چه پشت میز کار و چه در حال بازی آنلاین، نشستن طولانیمدت بدون حرکت میتواند زمینهساز لختههای مرگبار شود. تغییرات ساده در عادات روزمره، مانند کشش پاها، پیادهروی کوتاه و پرهیز از پا روی پا انداختن، میتواند جان شما را نجات دهد.
سوالات متداول
آیا لخته خون فقط در پروازهای طولانی رخ میدهد؟
خیر، نشستن طولانیمدت در محل کار یا حتی بازیهای آنلاین نیز میتواند خطر لخته خون را افزایش دهد.
بهترین راه برای پیشگیری از لخته خون چیست؟
صاف قرار دادن پاها، ایستادن هر ۹۰ دقیقه، کشش پاها و استفاده از آلارم برای یادآوری حرکت.
علائم اصلی DVT و PE چیست؟
DVT با درد، تورم و تغییر رنگ پاها مشخص میشود. PE با تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه و سرفه خونی همراه است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
کارمندان اداری، گیمرها و افرادی که تحرک کمی دارند بیشتر در معرض خطر لخته خون قرار دارند.
در صورت مشاهده علائم باید چه کرد؟
برای DVT فورا به پزشک عمومی مراجعه کنید. در صورت تنگی نفس یا درد قفسه سینه سریعاً با اورژانس تماس بگیرید.
منبع: daily mail
